Vai Kịch Cuối Cùng
Có một người diễn viên già đã về hưu và sống độc thân . Mùa hạ năm ấy, ông tìm về một làng vắng vẻ ở rừng núi , sống với gia đình người em của ông là giáo viên cấp một trường làng. Mỗi buổi chiều , ông thường ra ngồi chơi nơi bãi cỏ vắng lặng ngoài thung lũng . Ở đây chiều nào ông cũng thấy một chú bé ra ngồi đợi đoàn tàu hỏa chạy ngang qua . Có một đường tàu hỏa đi qua thung lũng rộng này , trước khi rẽ vào những núi đá um tùm phía ga trên . Chú bé hồi hộp đợi . Ðoàn tàu phủ đầy bụi đường với những toa đông đúc hành khách như một thế giới khác lạ ầm ầm lướt qua thung lũng . Chú bế đứng vụt dậy , háo hức đưa tay vẫy . Chú mong có một hành khách nào đó vẫy lại chú . Nhưng hành khách - mệt mỏi vì suốt một ngày trên đường - chẳng ai đi vẫy lại chú nhỏ không quen biết . Hôm sau , hôm sau , rồi hôm sau nữa , hôm nào ông già cũng thấy chú bé ra vẫy và vẫn không hành khách nào vẫy lại . Nhìn nét mặt thất vọng của chú bé , ngực người diễn viên già như thắt lại . Ông nghĩ : "Không có gì đau lòng bằng thấy một em bé thất vọng , đừng để cho trẻ con mất lòng tin ở đời sống , ở con người .
Hôm sau , người em thấy ông anh mình giở chiếc vali chứa đồ hóa trang diễn viên của ông ra . Ông dán lên mũi một bộ râu giả , đeo kính , mượn ở đâu một chiếc áo vét cũ mặc vào , rồi chống gậy đi .
Ông đi nhờ chuyến xe ngựa của trạm bưu điện xuống ga dưới , cách đó 20 km . Ông mua vé lên tàu đi ngược lên ga trên . Ngồi sát cửa sổ toa tàu , ông thầm nghĩ : đây là vai kịch cuối cùng của mình , cũng như nhiều lần nhà hát phân cho mình - một vai phụ , một vai rất bình thường : một hành khách giữa bao hành khách đi tàu .
Qua cái thung lũng có chú bé đang đứng vẫy , người diễn viên nhoài người ra , cười và đưa tay vẫy lại chú bé . Ông thấy chú bé mừng cuống quít , nhảy cững lên , đưa cả hai tay vẫy mãi .
Con tàu đi xa . Ông diễn viên già cảm động hơn bất cứ một đêm diễn huy hoàng nào ở nhà hát . Ðây là vai kịch cuối cùng , của ông , một vai phụ , một vai không có lời , một vai không đáng kể nhưng đã làm cho chú bé kia vui sướng , đã đáp lại tâm hồn chú và chú sẽ không mất lòng tin vào cuộc đời .....
Mảnh Sứ Vỡ
Năm tôi vào khoảng mười bốn tuổi, một hôm mẹ tôi đi vào thành phố và bảo tôi ở nhà trông mấy đứa em. Ngay khi mẹ tôi vừa lái xe đi, tôi liền chạy vào phòng ngủ và lén lút lục lọi các ngăn tủ của mẹ.
Ở ngăn trên cùng, ngay dưới lớp quần áo người lớn tỏa mùi thơm ngát, tôi tìm thấy một hộp nữ trang nhỏ bằng gỗ. Cả một kho tàng hiện ra làm tôi mê mẩn, nào là chiếc nhẫn hồng ngọc của bà dì thân yêu tặng, đôi bông tai ngọc trai vốn là của bà ngoại để lại, giải lụa buộc tóc ngày lễ thành hôn của mẹ mà mẹ đã bỏ ra để phụ việc đồng áng với cha tôi.
Tôi mang thử tất cả những thứ ấy, trong trí óc hiện ra hình ảnh rực rỡ của chính mình cũng diễm lệ như mẹ và tưởng tượng mình sung sướng biết bao khi có được những đồ vật tuyệt diệu như thế. Thế rồi tôi thấy một vật ẩn dấu dưới một miếng nhung đỏ. Tôi giở miếng nhung lên và phát hiện một miếng sứ vỡ màu trắng. Tôi cầm miếng sứ lên. Trời đất ơi, mẹ giữ mảnh vỡ này để làm gì? Nó lấp lánh dưới ánh sáng và chẳng gợi lên một câu trả lời nào.
Một vài tháng sau, trong khi tôi đang bày bàn ăn thì bà Marge, một người hàng xóm, gõ cửa. Mẹ tôi đang bận làm bếp, bảo bà ấy cứ đi vào. Nhìn bàn ăn, bà Marge nói: "Ồ, chị có khách. Thôi để bữa khác tôi ghé chơi." "Không, chị cứ vào đi." mẹ nói. "Có khách khứa nào đâu." "Thế chị chẳng đang bày đồ sứ ra đấy ư?" bà Marge nói. "Tôi thì chẳng bao giờ để lũ trẻ đụng vào dĩa chén kiểu của tôi đâu!" Mẹ cười lớn: "Tối nay gia đình tôi có bữa ăn đặc biệt. Mình trang hoàng bàn ăn đãi khách thì tại sao không làm thế cho gia đình mình?" "Thế nhưng những đồ sứ đẹp đẽ như thế kia!" bà Marge tỏ ý tiếc. Mẹ nói: "Có đáng gì đâu một vài cái dĩa vỡ so với niềm vui được dùng chúng." Rồi mẹ nói thêm: "Vả lại, mỗi mảnh sứ vỡ sẽ có một câu chuyện để kể lại."
Đoạn mẹ lấy từ trong tủ chén dĩa ra một cái dĩa cũ đã được gắn liền lại: "Cái này vỡ hôm tôi đưa Mark từ nhà thương chữa bệnh về. Hôm ấy trời lạnh và gió quá chừng! Judy chỉ mới sáu tuổi, thế mà nó lăng xăng muốn giúp một tay và đã đánh rơi cái dĩa khi mang tới bồn rửa chén." "Lúc đầu tôi nổi sùng, nhưng rồi tôi tự nhủ: "Ồ, có đáng gì đâu mà để mất vui trong ngày đón em bé về." Chẳng những thế mà mọi người trong nhà đều lấy làm thích thú ngồi gắn lại những mảnh vỡ của cái dĩa."
Bà Marge tỏ vẻ không tin. Mẹ lại đi tới tủ chén bát lấy ra một cái dĩa khác. Cầm cái dĩa lên, mẹ nói: "Chị thấy cái chỗ vỡ trên miệng dĩa này chứ? Sự việc xảy ra năm tôi mười bảy tuổi."
Giọng mẹ dịu dàng: "Dạo ấy, vào một ngày thu, các anh tôi cần người phụ giúp để chất hết cỏ vào kho. Và họ đã mướn một chàng trẻ tuổi đến làm việc. Anh chàng có dáng cao thon, với đôi tay lực lưỡng và mái tóc dày màu vàng hoe. Nụ cười của anh chàng thật là tuyệt vời. Các anh tôi đều khoái chàng ta và mời ở lại ăn cơm. Khi tôi được xếp ngồi cạnh anh chàng thì trời đất ơi tôi cơ hồ muốn xỉu."
Chợt nhớ ra rằng mình đang kể chuyện tâm tình với mấy cô con gái yêu và bà hàng xóm, mẹ tôi đỏ mặt, vội vã nói tiếp. "Vâng, thế là chàng trai trao cho tôi cái dĩa ăn của chàng và nhờ tôi lấy giùm thức ăn. Tôi luống cuống đến nỗi làm cái dĩa tuột khỏi tay, chạm mạnh vào thố đựng thức ăn."
"Tôi thì tôi quên quách cái chuyện ấy đi, chẳng bận tâm nhớ tới làm gì." Bà Marge nói.
“Ồ, không đâu.” mẹ tôi đáp lời bà. "Khi chàng trai sửa soạn ra về, chàng tiến lại phía tôi, trao vào bàn tay tôi một mảnh của cái dĩa sứ vừa bị vỡ. Đoạn chàng mỉm cười, không nói một lời. Vẫn cái nụ cười quyến rũ ấy. Một năm sau, tôi và chàng làm lễ cưới. Bây giờ, mỗi khi nhìn lại mảnh sứ vỡ ngày nào, tôi lại bồi hồi cảm động nhớ lại buổi đầu tiên gặp gỡ chàng."
Thấy tôi nhìn sững bà, mẹ tôi nháy mắt với tôi. Rồi mẹ cẩn thận cất cái dĩa vào chỗ cũ, đằng sau những chồng chén dĩa khác, một chỗ hoàn toàn riêng biệt.
Tôi chẳng thể nào quên được cái dĩa có mảnh vỡ ấy. Chờ tới một dịp thuận tiện khác, tôi lại vào phòng mẹ và lấy ra cái hộp nhỏ đựng nữ trang ra. Mảnh sứ vỡ vẫn còn nằm ở đó. Tôi quan sát kỹ. Đoạn tôi chạy vào tủ chén dĩa trong bếp, bắc một cái ghế đứng lên, lấy cái dĩa sứ vỡ xuống. Đúng như tôi nghĩ, cái mảnh vỡ mà mẹ tôi trang trọng cất giữ là ở cái dĩa mà mẹ đã làm vỡ vào cái ngày gặp cha tôi lần đầu tiên.
Giờ thì tôi đã hiểu, và với lòng quý trọng, tôi cất mảnh sứ vỡ vào đúng chỗ của nó trong hộp nữ trang.
Câu chuyện tình khởi đầu bằng miếng sứ vỡ ấy đến nay đã qua năm mươi bốn năm. Và cũng mới đây thôi, các em gái tôi hỏi xin mẹ có thể một ngày nào đó trao cho các cô ấy chiếc nhẫn hồng ngọc làm quà tặng. Một cô khác thì xí những bông tai ngọc trai của bà ngoại để lại. Riêng tôi, tôi chỉ muốn xin vật mà mẹ hằng trân trọng cất giữ như hồi ức của một đời nồng nàn thương yêu. Đó là mảnh sứ vỡ.